Çiftlik yönetiminde karar alma sürecinde yöneticilerin tecrübeleri, işi bilmeleri ve doğru tahmin ve davranışları karar alma sürecinde oldukça önemlidir. Bu yetenekler doğru kararların alınabilmesinde hızlı ve yerinde davranabilme açısından da önemlidir. Problemin tespiti ve ele alınması; bu nokta özellikle problemin doğru bir şekilde ortaya konulmasını gerektirir.

Bir müteşebbis olarak işletmecinin hedefi, elindeki kaynaklardan en iyi şekilde yararlanmak suretiyle gelirini azamiye çıkartmaktır.Bunu gerçekleştirebilmek için, işletmecinin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak vereceği kararlarda ekonomik prensiplere uyması zorunludur.

Tarım işletmelerinin planlanmasında göz önünde bulundurulması gereken prensipler aşağıdaki gibi sıralanabilir.

1.Marjinal kıymet prensibi

2.Faydadan kayıp prensibi

3.Ortalama masraflar prensibi

Marjinal verim.üretim faktörünün son biriminin toplam hasılaya katkısı olarak tanımlanabilir.Bu katkının kıymeti, ilave son birim fiyatı ile çarpılması sonucu bulunur.

MARJİNAL KIYMET PRENSİBİ

Marjinal kıymet prensibinin esası,çok küçük değişikliklerin tesirinin ekonomik olup olmadığını araştırmaya dayanmaktadır.

İŞLETME PLANLAMASI PRENSİPLERİ:

Bir müteşebbis olarak işletmecinin hedefi, elindeki kaynaklardan en iyi şekilde yararlanmak suretiyle gelirini azamiye çıkartmaktır. Bunu gerçekleştirebilmek için, işletmecinin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak vereceği kararlarda ekonomik prensiplere uyması zorunludur.

Tarım işletmelerinin planlanmasında göz önünde bulundurulması gereken prensipler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1.      Marjinal kıymet prensibi,

2.      Faydadan kayıp prensibi,

3.      Ortalama masraflar prensibi.

Marjinal verim, üretim faktörünün son biriminin toplam hasılaya katkısı olarak tanımlanabilir. Bu katkısının kıymeti, ilave son birim üretim faktörü ile elde edilen ilave verimin, mahsulün birim fiatı ile çarpılması sonucu bulunur.

1. Marjinal Kıymet Prensibi:

Marjinal kıymet prensibinin esası, çok küçük değişikliklerin tesirinin ekonomik olup olmadığını araştırmaya dayanmaktadır. Bu değişiklikler, kullanılan üretim vasıtaları miktarında veya üretim kollarında olabilir. Marjinal kıymet prensibine göre, işletme optimumunda denge, faktör-ürün ve ürün-ürün ilişkilerine bağlı olarak fiyatın da etkisiyle oluşmaktadır. Şöyle ki:

a)      Faktör-Ürün İlişkisi (Optimal girdi entansitesi)

b)      Faktör-Faktör İlişkisi (Optimal masraf bileşimi)

c)      Ürün-Ürün İlişkisi (Optimal üretim yönü)

Bunları, ayrı ayrı örnekler vererek açılamak faydalı olacaktır.

a. Faktör-Ürün İlişkisi (Optmal girdi entansitesi)

Optimal girdi entansitesi ile aranılan, bir mahsülün üretimde kullanılacak girdilerin en ekonomik miktarını tespit etmektir. Örneğin, bitkisel üretimde gübre, birim alana hangi seviyeye kadar verilmeli, hayvansal üretimde en uygun kesif yem miktarı ne olmalıdır.

Optimal girdi entansitesinin tayininde prensip, marjinal masrafın, marjinal gelire eşitliğini esas almaktadır. Yani:

∆y           Px

——   =   ——      veya ∆y.Py = ∆x.Px

∆x           Py

olduğunda, optimal girdi seviyesi bulunmaktadır. Buna göre, örneğin (x) faktörünün bir birim ilavesi ile (y) ürününde meydana gelen değişikliğin, (x) faktöründe yapılan bu ilave değişikliğe oranı, (x) faktörü fiyatının, (y) mahsülü fiyatı oranına eşit olması gerekmektedir.

Bu eşitliği görmek üzere, süt inekçiliğinde optimal kesif yem miktarının tayini ile ilgili aşağıda sayısal bir örnek verilmiştir.

İneğe, gittikçe artan miktarda verilen kesif yem miktarı ve bu miktarlara karşılık alınan günlük süt üretimi seyri, azalan hasıla kanunu   çerçevesinde tablo  1’de gösterildiği gibi olmuştur. Azalan hasıla kanunu aynı teknik şartlar altında birim alana veya birim hayvana sarf edilen üretim vasıtaları miktarı giderek artırıldığında, birim başına elde edilen mahsulde önce nispi, sonra da mutlak azalma meydana gelir şeklinde ifade edilmektedir. Bu ifadeye göre, birim başına artan masraf ile üretim artışının aynı seviyede olmadığı, bilakis belirli bir masraf seviyesinden itibaren her bir masraf birimine tekabül eden verim artışının gittikçe azaldığı ve bir noktada artık verim artışı sağlanmadığı anlaşılmaktadır

Kesif yemin Kg. ’ı 12.00 TL., sütün Kg ’ı ise 30.00 TL.dır. Bu fiatlara göre, ineğe verilecek en uygun kesif yem miktarı 2,5 Kg’dır. Zira bu noktada marjinal masraf, marjinal gelire eşittir ve dolayısıyla işletmeci en yüksek kara ulaşmıştır. Şimdi, daha önce verilen eşitlikte rakamları yerlerine

0,2       12,00  veya 0,5 . 12,00 = 0,2 . 30,00 buradan 6 = 6 bulunur.

——-  .  ———

0,5       30,00

Süt veya kesif yem fiatlarının değişmesi durumunda optimal kesif yem miktarının değişik noktalarda bulunacağı unutulmamalıdır.

Cetvel 1.

Süt İnekçiliğinde Optimal Kesif Yem Miktarının Tayini

Kesif                Toplam             Marjinal            Marjinal            Marjinal                        Toplam

Yem                 Verim               Verim               Gelir                 Masraf                         Gelir

(Kg)                 (Kg)                 (Kg)                 (TL)                  (TL)                              (TL)

—                       5,0                 —                     —                     —                                150,00

0,5                     8,0                 3                      90,00                6,00                             240,00

1,0                   13,0                 5                     150,00               6,00                             390,00

1,5                   17,0                 4                     120,00               6,00                             510,00

2,0                   19,0                 2                      60,00                6,00                             570,00

2,5                   19,2                 0,2                     6,00               6,00                             576,00

3,0                   18,8                 0,4                   12,00                6,00                             564,00

Bu konuya ait iki örnek aşağıda gösterilmiştir.

b. Faktör-Faktör İlişkisi (Optimal masraf bileşimi):

Optimal masraf bileşimi, masraf kombinasyonu olarak da adlandırılabilir. Burada, muayyen bir verimi elde etmek için, üretim faktörlerinin en ucuz kombinasyonu tayin edilmek istenmektedir. Bu kombinasyona; (x₁) faktöründen ilave edilen miktarla yapılan masrafın, (x₂) faktöründen eksiltilen miktarla sağlanan gelire eşit olduğu noktada erişilmektedir. Diğer bir deyişle (x₂) faktörünün artan miktarına oranı bu faktörlerin fiyatlarının ters oranına eşitse, minimum masrafa ulaşmıştır. Bunun matematiksel olarak ifadesi;

-∆X₂ Px₁

———   =  ———– veya -∆X₂ . Px₂ = VX1 . PX₁ dir.

∆X₁ Px₂

Optimal masraf bileşimine ait sayısal bir örnek, Cetvel 2’de verilmiştir. Bu örneğe göre, mısır yetiştiriciliğinde muayyen bir verimin elde edilebilmesi için (x₁) ve (x₂) besin maddeleri değişik miktarlarda kullanılmaktadır. Yani, verim sabit tutulmakta ve sabit tutulan bu verimi elde etmek üzere birbiriyle ikame olabilen iki besin maddesinden biri azaltılırken diğeri arttırılmaktadır. Birinci kombinasyona göre 100 Kg mısır elde edebilmek için (x₁), besin maddesinden 1, (x₂) besin maddesinden 20 birim kullanılmakta ve (x₁)’in fiyatı 10.00 TL. (x₂)’nin fiyatı 5.00 TL. olduğundan toplam masraf 110.00 TL. tutmaktadır. İkinci kombinasyonda (x₁)’den 2 birim, (x₂)’den 15 birim kullanılmıştır. Yani birinci kombinasyona göre (x₁) bir birim artırılınca, (x₂)’den kullanılan miktar 20’den 15’e düşmüştür. Böylece, toplam masraf birinci kombinasyona nazaran 15,00 TL daha ucuz olmuş olur. Üçüncü kombinasyonda kullanılan (x₁) besin maddesi, ikinci kombinasyona göre 2 birim daha artırıldığında, (x₂) besin maddesinden 4 birim daha az kullanılma imkanı doğmuştur. Cetvel 2’den de görüleceği gibi, bu noktadan itibaren, (x₁)’in artırılması ve bu suretle (x₂)’den daha az kullanma toplam masrafı artık düşürmemekte, bilakis yükseltmektedir. O halde, (x₁) besin maddesinden 4 birim, (x₂) besin maddesinden 11 birim kullanıldığı durumda, minumum masraf yapılacaktır. Gerçekten bu noktada (x₂) besin maddesinin azalan miktarının, (x₂)’in artan miktarına oranı, iki besin maddesinin fiatlarının ters oranına eşittir. Nitekim işlem yapıldığımda;

4            10,00

- ———  = ———– veya 2 . 10,00 = 4 . 5,00                        20,00 = -20,00 bulunur.

2              5,00

Tablo 2.

100 Kg. Mısır Üretimi İçin, (X₁) ve (X₂) Besin Maddelerinin En Ucuz Kombinasyonu

X₁ X₂ X₁’in marjinal                 X₂’nin marjinal               Toplam

(Kg.)                (Kg.)                masrafı (TL.)                 masrafı (TL.)                 masraf (TL.)

1                    20                    —                                —                                110,00

2                    15                    10,00                           – 25,00                           95,00

4                    11                    20,00                           – 20,00                           95,00

7                      8                    30,00                           – 15,00                         110,00

11                      6                    40,00                           – 10,00                         140,00

16                      5                    50,00                           -   5,00                         185,00

c. Ürün-Ürün İlişkisi (Optimal üretim yönü)

Optimal üretim yönü ile muayyen bir masrafa karşılık en yüksek geliri verecek ürün bileşimi aranmaktadır. Yani, masraf sabit tutulmakta buna karşılık sınırlı üretim vasıtaları muvacehesinde, bir üretim kolu ile kaybedilene eşit olduğu durumda, en yüksek gelir sağlanmaktadır. Bu matematiksel olarak;

- ∆y₂ Py₁

———  = ———   veya  ∆ y₁ . P₁ = -∆y₂ . Py₂

∆y₁ Py₂

şeklinde ifade edilebilir. Burada (y₂) daraltılan üretim kolunu, (y₁) genişleyen üretim kolunu, (Py₁) ve (Py₂)’de (y₁) ve (y₂) ürünlerinin fiatlarını göstermektedir.

Cetvel 3’de verilen örneğin incelenmesi ile, optimal üretim kombinasyonun hangi noktada olduğu kolayca bulunur. Örneğe göre, (y₁) ürününün fiyatı 40,00 TL. (y₂) ürününün fiyatı ise 12,00 TL.dir.

Cetvelden de görüleceği üzere, ilk önce sadece (y₂) ürünü yetiştiriliyor ve toplam olarak 1200,00 TL elde ediliyor. İkinci durumda, (y₂) ürünün 20 kg. daraltılması ile (y₁) ürününden 7,5 Kg. üretme imkanı ortaya çıkıyor ve böylece toplam gelir 60,00 TL’lik bir artışla 1260,00 TL.’ye yükseliyor. Üçüncü noktada, (y₂) ürününün 20 Kg. daha daraltılması sonucu, (y₁)’in toplam üretimi 14 Kg.’a çıkmakta ve toplam gelir 20,00 TL. daha artarak 1280,00 TL olmaktadır. Bu noktadan itibaren (y₂) ürünün daha da daraltılması, toplam gelire bir katkıda bulunmamakta, hatta toplam gelirin düşmesine sebep olmaktadır. O halde, (y₂) ürününden 50 Kg. (y₁) ürününden 17 Kg. üretildiği durumda, optimal üretim, kombinasyonuna erişilmiştir. Gerçekten bu noktada;

-10         40,00

—–   =  ———-                veya –10 . 12,00 = 3 . 40,00                    -120,00 = 120,00

3            12,00

eşitliği elde edilir.

Cetvel 3.

Muayyen Bir Masraf İle (y₁) ve (y₂) Ürünleri İçin Optimal Yetiştirme Miktarları

(y2) Ürünü				(y1) Ürünü
Üretilen		Marjinal Verim	Marjinal Gelir	Üretilen Miktar	Fiat	Marjinal Verim	Marjinal Gelir	Toplam Gelir
Miktar(Kg)	Fiyatı(TL)	(Kg)	(TL)	(Kg)	(TL)	(Kg)	(TL)	(TL)
100	12,00	-	-	0	40,00	-	-	1200,00
80	12,00	-20	-240,00	7,5	40,00	7,5	300,00	1260,00
60	12,00	-20	-240,00	14	40,00	6,5	260,00	1280,00
50	12,00	-10	-120,00	17	40,00	3	120,00	1280,00
40	12,00	-10	-120,00	18	40,00	1	40,00	1200,00
20	12,00	-20	-240,00	20	40,00	2	80,00	1040,00

Ürün fiatlarının değişmesi ile, fiatlar arasındaki oran da değişeceğinden, optimal kombinasyonda (y₁) ve (y₂) ürünlerine ait üretim miktarı da yukarıdakinden değişik olacaktır.

2. Faydadan Kayıp Prensibi:

Sınırlı olarak mevcut bir üretim faktörünü, farklı seviyelerde gelir getiren iki üretim faaliyeti ile birlikte talep ediyorlarsa, bunlardan biri, üretim faktörünü daha iyi kıymetlendirdiğinden diğeri aleyhine genişleyecektir. Üretim faktörü kıt olduğundan, bir üretim faaliyetinin genişlediği ölçüde, diğeri de daralacaktır. İşte, bir üretim faaliyetinin diğeri lehine daralması sonucu ortaya çıkan kayıp genişleyen üretim faaliyetince yüklenilmesi gereken bir masraf karakterindedir ki, bu masraf genişleyen üretim faaliyetinin kıt üretim faktöründen dolayı “faydadan kaybı” olarak ifade edilmektedir.

Örneğin, sadece 2 dekar olan tarla arazisinde buğday ve fasulye yetiştirilebildiğini, buğdayın dekara gayrisafi üretim değerinin 2400,00 TL değişen masraflarının 1100,00 TL. fasulye için ise bu değerlerin sırasıyla 6000,00 TL. ve 2800,00 TL. olduğunu kabul edelim. Bu değerlere göre buğdayın dekara brüt karı 1300,00 TL (2400,00 – 1100,00), fasulyenin ki de 3200,00 TL. (6000,00 – 2800,00) dir. Yani sulu tarla arazisinin her dekarı fasulye üretim faaliyeti tarafından buğdaya nazaran daha iyi değerlendirilmektedir. Buna göre, fasulye üretimi buğday aleyhine genişleyecek ve fasulyenin 1 dekar genişlemesi ile 1 dekar daha az buğday üretileceğinden 1300,00 TL’lık bir faydadan kayıp ortaya çıkacaktır. Masraf karakteri gösteren bu kayıp, sulu tarla arazisinin kıt olmasından dolayı meydana gelmiştir ve fasulye üretim faaliyetince yüklenilecektir. Fakat fasulyenin 1 dekar buğday aleyhine genişlemesi ile toplam gelir 1900,00 TL. (6000,00 – 2800,00 – 1300,00) daha fazla olacaktır.

Faydadan kayıp prensibine göre, kıt üretim faktörünün son biriminin, bir üretim faaliyetinden diğerine aktarılması ile artık toplam gelirde bir atış sağlanmıyorsa bu noktada optimal organizasyona erişilmiştir. Yani, elde edilen ilave gelir, faydadan kayba eşit olduğu noktada toplam gelir en yüksek olacaktır.

4. Ortalama Masraf Prensibi:

Ortalama masraf, üretim birimi başına düşen masraftır. Üretim miktarına toplam sabit masrafın bölünmesi ile ortalama sabit masraf, toplam değişen masrafın bölünmesi ile ortalama değişen masraf ve toplam masrafın bölünmesi ile de ortalama toplam masraf elde edilir.

Ortalama masraf prensibine göre;

1.                         Ürün fiyatı, en az ortalama değişen masrafı karşılıyorsa üretime devam edilir, karşılamıyorsa üretime devam, ekonomik olmaz. Ortalama değişen masrafın karşılandığı nokta üretim eşiği olarak adlandırılmaktadır.

2.                         Ürün fiyatı, ortalama toplam masraftan küçük, fakat ortalama değişen masraftan büyükse, işletme kar etmemekle beraber, üretime devam edilir. Bunun sebebi, ürün fiyatının değişen masraflar çıktıktan sonra işletmeye bir miktar gelir bırakmasıdır. Bu durumda elde edilecek gelir, değişen masraflardan fazla olacağından, işletme üretime devam etmekle, üretim hacmine bağımlı olmayan sabit masrafların bir kısmını karşılayabilir veya zararı azaltır.

3.                         Ürün fiyatının ortalama toplam masrafları karşıladığı noktaya kar eşiği denilir. Kar eşiği aynı zamanda ortalama masrafın asgari olduğu noktaya tekabül eder. Ürün fiyatı bu noktadan itibaren biraz yükselirse kar elde edilmeye başlanır.

4.                         Ürün fiyatı, ortalama toplam masraftan büyükse işletme kar edecek ve ürün fiyatı marjinal masrafa, eşit olduğu noktada bu kar azami olacaktır. Marjinal gelirin marjinal masrafa eşit olduğu üretim seviyesine denge üretim seviyesi veya işletme optimumu denir.

Bitkisel ve Hayvansal Üretim Yapan Bir Çiftlikte Bütçe Oluşturulması

Gayri Safi Hasıla	Fiyat		Harcamalar
Ürün			Hayvan alımları
65 Hektar (6,9 ton/h)	43.953		15 Düve		9750
45 Hektar (4,7 ton/h)	19.881	63.834
Süt			Satın alınan yem		16.800
80 İnek (5.000 L/İnek)	68.800	68.800
Sığır			Tohum
15  damızlık dışı hayvan	6.000		65 hektarlık alan için	2.730
75 Buzağı	9.000		45 hektarlık alan için	1.890
		15.000	Yem bitkisi	750	5.370
			Gübre 65 hektarlık alan için	5.850
			45 hektarlık alan için	3.150
			Yem bitkisi için	4.800
			Diğer giderler
			Borç ve faizler	18.600
			Makine ekipman	27.600
			İşçilik giderleri	21.554
			Diğer giderler	15.000	82.754
			Net Gelir		19.160
		147.634			147.634

Gelen Aramalar:

inek cinsleri ve ırklarıçiftlikteki hayvanlarinegin yavrusu ve yazılarıen iyi inek resmiçiftlik yönetimialman sıgır ırklarıhayvan çiftlikleriinek çiftliklerinin görüntülerikedi koyun inek fotolarıinek çiftlikleri görüntüleriinek belgeseli facebookinek çiftliği görüntüleriçiftlikteki hayvan resimleriişletme planlaması prensiplericiftlik veteriner masrafı