Irkların sınıflandırılması

* Gelişmişlik

düzeylerine göre

* Yerli ırklar

• Doğal

• Kanaatkar

• Dayanıklı

• Verimleri düşük

• Dölverimleri iyi

* Onarılmış ırklar

* Kültür ırkları

• Suni seleksiyon

• Dayanıksız

• Verimleri yüksek

• Çevre önemli

Türkiye’ye getirilen kültür ırkları

* Angler

* İsviçre Esmeri

* Avusturya Esmeri

* Siyah Alaca

* Jersey

* Simental

* Aberdeen Angus

* Hereford

* Alman merinosu

* Doğu Frizya

* Texel

* Ile de France

* Rambouillet

* Safkan

* Nonius

* Haflinger

Verimlerine göre

* Sığırlar;

• Etçi

• Sütçü

• Kombine

• İşçi

* Koyunlar;

• Yapağıcı

• Etçi

• Yapağıcı-Etçi

• Sütçü

• Kürkçü

* Keçiler;

• Sütçü

• Etçi

• Elyaf

• Kıl

* Atlar;

• Binek

• Çekim-Koşu

• Ağır çekim

* Tavuklar;

• Yumurtacı

• Etçi

• Kombine

* Kökenlerine göre;

• Saf ırklar

• Melez ırklar

* Yayılma alanlarına

göre;

• Alçak arazi

• Yüksek arazi

* Dış görünüşlerine göre;

• Boynuzlu-

Boynuzsuz sığırlar

* Koyunlar;

• Yağsız kısa

kuyruklu

• Yağsız uzun

kuyruklu

• Yağlı kuyruklu

• Uyluğu yağlı

• Geçit

Deri

* Soğuk kanlı at ırklarında kalın

* Geç gelişen sığırlarda kalın

* Etçi sığırlarda orta kalınlıkta

* Sütçü ve iyi kalitede yapağı veren

koyunlarda ince

* Orta kalitede yapağı veren koyunlarda

kalın

* Erkeklerde, yaşlılarda, soğuk

iklimdekilerde kalın

* Tehlikeye ve yaralanmaya açık bölgelerde

kalın

Kıllar

* Örtücü

* Yapağımsı

* Koruyucu

* Duyu

* Yapağı

* Tiftik

* Kıl

* Kaşmir

Don ve Nişane

* Vücudu örten

kılların gösterdiği

renk

* Vücudun çeşitli

bölgelerindeki

beyazlık

* Melanismus

* Flavismus

* Leucismus

* Albinismus

Atlarda Donlar

* Esas donlar;

• Basit;

* Yağız,

* Al

* İzabel

• Bileşik;

* Doru

* Kula

* Sincabi

• Karışık;

* Kurt kulası

* Türev donlar;

• Beyaz

• Kır

• Boz

• Ahreç

* Alaca donlar

Diğer türlerde donlar

* Sığırlarda Donlar

* Basit donlar;

• Siyah

• Kırmızı

• Sarı

• Esmer

• Boz

* Alaca donlar;

* Koyunlarda Donlar

* Beyaz

* Koyu

• Siyah

• Kahverengi

• Gri

• Esmer (Mor, kızıl)

* Alaca

Nişaneler

* Baş; karabaş

* Alın; beyaz

* Burun; akıtma

* Beden; ester, karnı beyaz, ak kanat,

çubuklu, servi

* Bacak; seki

Üreme faaliyetleri

* Ergenlik;

• üreme faaliyetlerinin başlangıcı

* Cinsel olgunluk;

• Cinsel faaliyetler optimum düzeyde

* Damızlıkta ilk kullanma yaşı;

• Hayvanların gelişmelerinde,

verimlerinde ve konstitüsyonlarında

gerilemeye yol açmadan üremede

kullanılabilecekleri en erken yaş

Geç Gelişen 6-8 8-10 16-20 16-20 8-9 8-9

Erken Gelişen 4-6 6-8 8-12 8-12 6-7 6-7

Keçi

Geç Gelişen 6-7 8-10 16-20 16-20 7-8 7-8

Erken Gelişen 5-7 6-8 7-18 7-18 4-5 6-7

Koyun

Geç Gelişen 12-14 14-16 18-21 21-24 8-10 12-14

Erken Gelişen 8-12 10-14 12-15 15-18 8-10 13-15

Sığır

Sıcak Kanlı 10-12 12-15 3-4 3-4 20-22 18-20

Soğuk Kanlı 12-15 15-17 2-3 2-3 14-15 16-17

At

Tür Erkek Dişi Erkek Dişi Erkek Dişi

ay ay yıl

Damızlıktan

Ergenlik Cinsel olgunluk çıkarma

18-24 1-5 110-119

Kızgınlığın 112

2. günü

21 2-3 gün

Domuz

10-42 1-10 310-350

Kızgınlığın.bit. 336

24 saat sonra

21 3-4 gün

Kısrak

18-22 12-30 305-330

Kız.bit.15-18 316

saat sonra

21 21 saat

Manda

14-29 12-30 174-291

21 18 saat 10 saat sonra 280

İnek

12-24 24-48 145-158

Keçi 21 36 saat Kızgınlığın sonu 150

14-20 20-48 142-152

18-24. saatler 147

arası

17 30 saat

Koyun

Gebelik

süresi, gün

Ovulasyon

zamanı

Kızgınlık Kızgınlık süresi

Türler siklusu, gün

3-5 gün

Domuz 3-7 8-12 İlk ve Son bahar süt kesimi

36-48 geç Nis-Haz

Kısrak 12-15 24-36 erken Yıl boyu poliöstrik 15-30 gün

Manda 15-36 24-32 Yıl boyu poliöstrik 60-80 gün

24-30 geç

İnek 8-12 15-18 erken Yıl boyu poliöstrik 45-85 gün

16-20 Ank.Keçisi Eyl-Ara

Eyl-Ara

7-8 sütçü mevsimsel poliöstrik

Keçi 5-7

Haz-Kas

Koyun 5-8 7-18 mevsimsel poliöstrik Haz-Kas

Doğ. sonraki

çiftleşme

zamanı

Normal çiftleşme

yaşı

Damızlıkta ilk

kullanma yaşı,

ay

Ergenlik

Türler Yaşı, ay

Erkeklerde cinsel faaliyet azlığı

* Alışık olmama

* Çevre değiştirme

* Çok geç ve fazla kullanma

* Sinir sistemi bozukluğu

* Anestezi

* Tembellik

* Ağrılar

* Korkaklık

* Organ duyarlılığı

Dişilerde cinsel faaliyet azlığı

* Hastalık nedeniyle zayıflama

* Gelişme geriliği

* Yağlanma

* Sakin kızgınlık, yalancı kızgınlık

* Çevre değiştirme

* Barınaklar küçük, havasız, karanlık,

sıcak

* Hareketsizlik

* Yalnızlık

Cinsel faaliyetlerde aşırılık

* Erkeklerde;

• Kuvvetli yem

• İyi kondisyon

• Testis büyümesi

* Dişilerde;

• Sık kızgınlık

• Haşarılık

• Huysuzluk

Anormal cinsel faaliyetler

* Onanie,

• kendi kendine boşalma

* Homoseksüalite,

• erkeklerin çiftleşmesi

* Heteroseksüalite,

• başka tür dişilerle çiftleşme

Dölverimi

* Sürünün yavru verimidir

* Sürü büyüklüğünün devamı

* Ayıklama ve seleksiyonun etkinliği

* Sürü verimliliğinin sağlanması

Tohumlama

* Tabi

• Serbest sıfat;

* baba bilinmez,

* fazla erkek kullanılır,

* erkekler yorulur,

* dişiler fazla aşılır

Tohumlama

* Tabi

• Sınıf usulü sıfat,

* dişiler gruplandırılır,

* babaların bilinmesi mümkündür,

* bir erkeğe daha fazla dişi verilebilir

• Elde sıfat,

* babalar bilinir,

* damızlık işletmeleri için uygun,

* arama koçu,

* erkekler en verimli şekilde kullanılır

Suni Tohumlama

* Damızlık değeri yüksek erkeklerden azami

faydalanılır

* Genetik ilerleme hızı artar

* Erkekler gereğinden fazla kullanılmaz

* Fiziksel nedenlerle kullanılamayan erkekler

kullanılabilir

* Çiftleşme ile bulaşan hastalıklar önlenebilir

* Tabi aşımın yapılamadığı durumlarda

kullanılabilir

* Erkek damızlık bulundurmaktan kurtulma

Suni tohumlama

* Bir boğadan yılda 8-10 bin tohumlama

yapılabilir

* Koyun, keçi, at, domuz ve tavuklarda

sperma, dondurma işlemine uygun değil,

taze kullanılır

* İyi bir organizasyon

* Özel alet ve malzeme

* İyi eğitilmiş personel

* Babanın genetik yapısı iyi bilinmelidir

* Baba test edilmelidir (Progeny testing)

Erkek-dişi sayısı

* Koyun ve keçiler 2-3 ay içerisinde

* Genç koç; günde 1-2

• Serbest sıfatta 10-15

• Sınıf usulü sıfatta 20-30

• Elde sıfatta 30-40

* Ergin koç; günde 4-6

• Serbest sıfatta 30-40

• Sınıf usulü sıfatta 40-60

• Elde sıfatta 60-80

* Genç teke 20-40 keçi, günde 1-2

* Ergin teke 70-100 keçi, günde 4-6

Erkek-dişi sayısı

* Sığırlar yıl boyu

• Genç boğa 50-60 aşım / yıl

• Ergin boğa 90-120 aşım / yıl

* Sığırlar 2-3 aylık dönemde

• Genç boğa 15-20 aşım

• Ergin boğa 30-40 aşım

* Aygırlar aşım sezonunda 50-60

* Değerliyse 150-200

• Beslenme, egzersiz

Gebelik oranı

* Koyun, keçi, domuz, sığır

• % 85-90

* At

• % 45-50

• Haralarda birkaç tohumlamayla

• % 70-80

Gebelik

* Vagina ve uterusa sperma bırakılır

* Spermatozoitler ilerler

* Bir tanesi birleşir

* 3-4 günde uterusa ulaşır

* İmplantasyon inekte 28. günde

* Plasenta şekillenir

* Serviks tıkalıdır

* Corpus luteum ve plasenta

* Beslenmeye dikkat

Doğum

* Eksersiz

* Olumsuz çevre şartlarından korunma

* Hormonlarla doğum başlar

* Atlarda plasenta ayrılır

* Doğum kısa süre içerisinde olmalı

* Koyun, keçi, sığırda plasentanın

ayrılması uzun sürer, doğum da

uzayabilir

Gebelik süresi

* Türe ve ırka göre değişir

* Etçi ırklarda uzun

* Tek doğanlarda uzun

* Erkek yavrularda uzun

Kısırlaştırma

* Erkeklerde kastrasyon

* Dişilerde ovariektomi

* Damızlıktan çıkarmak

* Uysallaştırmak, işe ve idareye uygun

* Et kalitesi, koç ve tekelerde koku

* Aşırı cinsel faaliyeti olanları besiye

elverişli hale getirmek

Kastrasyon

* Ergenlikten önce;

• Devamlı kısır

• Cinsel organ gelişiminin durması

• İskelet gelişiminde artış

• Aşım isteğinin kaybolması veya gecikmesi

• Karkas kalitesinin iyileşmesi

* Ergenlikten sonra;

• Cinsel organ atrofisi

• Aşım isteğinin azalması

• Bazal metabolizmada yavaşlama

• Uysallaşma

• Yağ birikmesi

Kastrasyon

* Testislerin çıkarılması

* Kordonların sıkılması

* Kimyasal, fennik, tannik asit

Kısırlık

* Normal sürelerde gebe kalmama veya

yavru vermeme

* Cinsel organ anomali ve hastalıkları

* Aşırı zayıf veya şişman

* Aşırı iklim değişiklikleri

* Bakım ve idare hataları

* Erkeklerin yanlış kullanılması

* Enfeksiyon ve paraziter hastalıklar

* Embriyonik ölümler ve

* Yavru atmalar

Dölverimi ölçütleri

* Ovulasyon oranı

* Gebe kalma oranı

* Bir doğumdaki yavru sayısı

* Doğum ağırlığı

* Postnatal yaşama gücü

Dölverimini etkileyen faktörler

* Irk

* Yaş

* Vücut yapısı ve kondisyon

* Anatomik bozukluklar ve hastalıklar

* Yetiştirme dönemi

* Bakım ve besleme

* Çevre sıcaklığı ve ışık

Tüm Notları indirmek için: http://veteriner.selcuk.edu.tr/docs/serefinal.rar

Gelen Aramalar:

SİMENTAL BOĞA MERKÜRaberdeen angus östrus siklusudölverimini etkileyen faktörlertexel koyunu üreme