ÖZET

Bu olgunun materyalini sinirsel semptom, tortikollis ve ishal sikayeti ile klinigimize getirilen 5 yasında erkek kınalı bir keklik

olusturdu. Yapılan klinik muayenede tortikollis, kendi etrafında dönme ve düsüp ayaga kalkamama, halsizlik, tüylerde karısıklık ve

matlık, ishal, asırı kilo kaybı gibi semptomlar saptandı. Parazitolojik bakı sonucunda hastaya askaridiozis ve koksidiozis tanısı

konuldu. Hastanın etkenlere yönelik spesifik tedavileri sonrasında iyilestigi belirlendi.

Anahtar kelimeler: Keklik, Askaridiozis, koksidiozis.

Ascaridiosis and Coccidiosis in a the Partridge (Alectoris chukar)

SUMMARY

The material of the present study was a 5 years old partridge having nervous symptoms, torticollis and diarrhoea. In the

clinical examination of the case, nervous system symptoms , such as; turning around, fell down and not able to stand up were

obserwed. Furthermore, exhaustion, dullnes and disordered hair, diarrhoea, severe weight loss were also determined.

Parasitological examination of the feces of the animal revealed ascaridiosis and coccidiosis. After specific treatment towards

ascaridiae and eimeria spp., the patridge became well.

Keywords: Patridge, ascaridiosis, coccidiosis.

G_R_S

Bir kanatlı nematodu olan Ascaridia galli

dünyanın her yerinde evcil ve yabani kusların ince

barsaklarında yasayan bir parazittir (18). Askaridlerle

enfekte kanatlılarda ishal, istahsızlık, gelisme geriligi,

kilo kaybı ve malabsorbsiyon semptomlarına ilave olarak

serebrospinal nematodiazise baglı olarak sinirsel

semptomların da görüldügü bildirilmektedir. Böyle

hayvanlarda nadiren ataksi, depresyon ve tortikollis gibi

semptomlar olusabilmektedir (10). A. galli ile enfekte

kanatlılarda olusan sekonder enfeksiyonlar kan

kayıplarıyla karakterize intestinal hasarlara yol açabilir.

Bu lezyonların siddeti barsakta bulunan nematod sayısıyla

dogrudan iliskilidir (6, 8, 17). Askaridiozis agır larva

enfeksiyonlarında ishale neden olabilir. _shalin hemorajik

olması durumunda enfeksiyondan iki hafta sonra ölümler

görülebilir (5).

Ülkemizde yapılan bir çalısmada (20) degisik

yörelerden elde edilen 21 çil kekligin (Perdix perdix)

8’inde (%38.1) üç farklı helmint türü saptanmıstır.

Kurtpınar ve ark. (12) degisik tarihlerde dıskı bakısını

yaptıkları 10 adet çil ve kınalı kekligin 5’inde (%50)

helmint invazyonuna rastladıklarını bildirmislerdir.

Tolgay ve ark. (21) 40 kekligin yapılan otopsisinde on

degisik helmint türü saptadıklarını, Ergün ve Merdivenci

(2)’de çil ve kınalı kekliklerden hasta oldukları için otopsi

yapılan 7 tanesinden 4’ünde (%57.1) dört farklı helmint

türü saptadıklarını bildirmislerdir.

Millan ve ark. (14) 135 tanesi çiftlikte yetistirilen,

159 tanesi ise dogada serbest olarak yasayan keklikleri

nematod faunası yönünden karsılastırdıkları

çalısmalarında, çiftlik kekliklerinin bes tanesinde

Ascaridia spp’ye rastlarken, yabani kekliklerin hiç birinde

Ascaridia cinsine ait nematod saptanmadıgını

bildirmislerdir.

Kekliklerde yaygın olarak görülen paraziter

hastalıklardan biriside koksidiozisdir. Kekliklerde

Eimeria procera, E. kofoidi, E. legionensis, E. caucasica,

E. karatauica, E. alectorae, E. teetari ve E. dispersa

olmak üzere sekiz Eimeria türü bildirilmistir (3). Az

patojen coccidia türlerinin neden oldugu koksidiozis

vakalarında ya hiç semptom görülmez ya da çok az

görülür. Patojen coccidia türleri ise mukuslu ve kanlı

ishale neden olur. _shalin siddetli oldugu durumlarda

dehidrasyon sekillenebilir. _shalle birlikte anemi,

halsizlik, zayıflama, basın ve çenenin geriye çekilmesi

gibi klinik semptomlar da görülebilir (3, 5, 10, 17).

Yurdumuzda kekliklerde koksidiozis ile ilgili yalnızca

Elazıg ve Tunceli yörelerinde çalısmalar bildirilmistir.

Elazıg yöresinde Dumanlı ve Özer (1) % 63.3, Elazıg ve

Tunceli yörelerinde ise Köroglu ve Tasan (9) % 78.0

oranlarında bir yaygınlık saptamıslardır.

Ülkemiz dısında yapılan çalısmalarda Herrara ve

Rodriguez (7), _spanya’da 61 kekligin 17 (%27.8)’sinin,

Zaprianov (22) Rusya’da 6375 adet kekligin dıskı

incelemesinde 1437 (%22.5)’sinin coccidia ookistleri ile

enfekte olduklarını bildirmislerdir.

Keklik hem dogal ortamlarda yabani olarak

yasayan, hem de insanlar tarafından sevilen ve beslenen

egzotik bir kus türüdür. Buna ragmen kekliklerde görülen

paraziter hastalıklarla ilgili klinik olarak yeterli bilgi

bulunmamaktadır. Bu çalısma Van ve çevresindeki

kekliklerde ascaridozis ve koksidiozisin miks enfeksiyon

YYÜ Vet Fak Derg, 2006, 17 (1-2):15-17 Kaya ve ark.

16

olusturdugu ve klinik olarak sinirsel semptomların

gözlendigi ilk olgu sunumu çalısmasıdır.

MATERYAL ve METOT

Bu olgunun materyalini Mayıs 2005 tarihinde

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan

Hastanesine sinirsel semptom, tortikollis ve ishal sikayeti

ile getirilen anemnez bilgilerine göre 5 yasında oldugu

bildirilen erkek kınalı keklik olusturdu. Dıskının nativ

incelemesinde çok sayıda A. galli yumurtaları ve Eimeria

spp. ookistleri görüldü. Detaylı dıskı muayenesi için

alınan dıskı örnegi flotasyon ve sedimentasyon

yöntemleriyle incelendi (15, 18). Enfeksiyonun siddetini

belirlemek amacıyla Mc Master (13, 18) yöntemiyle

ookist ve yumurta sayımı yapıldı.

Askaridiozis tedavisi için 350 mg/kg CA dozunda

piperazin hexahydrate (Siropar surup®-Adeka) bir hafta

arayla 2 kez uygulandı. Koksidiozis tedavisi için

Sulfadimidin sodyum (Sulphamezathine® – D_F) solusyon

olarak 12.5 mg/100 ml içme suyu dozunda 3 gün süreyle

oral yolla verildi, tedaviye 2 gün ara verildikten sonra 3

gün daha devam edildi (10, 19).

BULGULAR

Kekligin yapılan klinik muayenesinde düsüp ayaga

kalkamama, kendi etrafında dönme, tortikollis, ishal,

halsizlik, asırı kilo kaybı, tüylerde karısıklık ve matlık,

gibi klinik semptomlar saptandı.

Yapılan dıskı incelemesinde, makroskobik bakıda

miktarı artmıs, ara sıra sulu, cıvık kıvamda ve fıstık yesili

renginde bir dıskı gözlendi. Dıskının yapılan nativ

incelemesinde çok sayıda A. galli yumurtaları ve Eimeria

spp. ookistleri görüldü. Flotasyon ve sedimentasyon

yöntemleriyle incelendiginde ise A. galli yumurtalarına ve

Eimeria spp. ookistlerine ilaveten nadir olarak da

_sospora spp. ookistlerine rastlandı. Dıskıda sporlanma

gerçeklesmedigi için ookistlerden Eimeria türlerinin tür

teshisi yapılamadı.

Mc Master yöntemiyle sayım sonucunda 1 gram

dıskıdaki ookist sayısının (opg) 34 800 ve 1 gram

dıskıdaki yumurta sayısının (epg) ise 4000 oldugu

görüldü. Bu bulgularla hastaya askaridiozis ve koksidiozis

tanısı konuldu.

Tedaviden 7-14 gün sonra yapılan dıskı

incelemelerinde makroskobik olarak dıskının renk ve

kıvamının normale döndügü gözlendi. Ayrıca A. galli

yumurtalarına ve coccidia ookistlerine rastlanmadı.

Tedavi sonrası klinik muayenede de basta tortikollis

olmak üzere bütün klinik semptomlarda düzelme oldugu

saptandı.

TARTISMA ve SONUÇ

Kanatlılarda paraziter hastalıklar verim düsüsü,

yemden yararlanmanın azalması, tüy dökülmesi, anemi ve

ölümlere neden olmaktadır. Ayrıca bakteriyel ve viral

enfeksiyonlara karsı hayvanları predispoze duruma da

getirmektedirler (4, 11). Askaridiozis ve koksidiozis

kanatlılarda çok yaygın olarak görülen paraziter

enfeksiyonlardır (16). Askaridiozis ile enfekte

kanatlılarda ishal, istahsızlık, gelisme geriligi, kilo kaybı

ve malabsorbsiyon semptomlarına ilave olarak

serebrospinal nematodiazise de neden oldugu

bildirilmektedir. Böyle hayvanlarda nadiren ataksi,

depresyon ve tortikollis gibi sinirsel semptomlar

olusabilmektedir (10). Koksidiozisde ise halsizlik,

zayıflama, mukuslu ve kanlı bir ishal, dehidrasyon,

anemi, basın geriye çekilmesi gibi klinik semptomların

görülebildigi bildirilmistir (1, 3, 5, 10, 17).

Olguda saptadıgımız ishal, tortikollis, halsizlik,

kilo kaybı, tüylerde karısıklık ve matlık, ayaga

kalkamama ve kendi etrafında dönme gibi klinik

semptomlar, konuyla ilgili bildirimlerle (3, 5, 6, 8, 10, 17)

uyum içindedir. Bu olguda gözlenen kendi etrafında

dönme ve tortikollis gibi sinirsel semptomların bariz

olması; mevcut olguda sinirsel semptomların olusmasında

askaridiozis ve koksidiozisin miks olması ve parazitlerin

yogun olmasından kaynaklanmıs olabilir.

Kekliklerdeki helmint enfeksiyonları üzerinde

yapılan çalısmalarda, A. galli (14) ve Eimeria spp. (1, 7,

9, 22)’leri önemli etiyolojik etkenler oldugu

belirlenmistir. Ancak bu çalısmalarda etkenlerin yüzdesel

olarak görülme oranları bildirilmesine ragmen klinik

bulgular üzerinde durulmamıstır. Yaptıgımız literatür

arastırmasında Van ve yöresinde kekliklerde Askaridiozis

ve Koksidiozis’in mix olarak bulundugu bir arastırmaya

rastlanmadı. Bu olguda miks enfeksiyonun varlıgı ile

birlikte önemli klinik semptomlar (ishal, tortikollis, kendi

etrafında dönme) gözlendi.

Elde ettigimiz bulgular ısıgında kekliklerde

askaridiozis ve koksidiozis’in miks enfeksiyonlara neden

olabilecegi, bu enfeksiyonlarda helmint hastalıklarında

gözlenen klasik klinik bulgulara ilave olarak özellikle

sinirsel semptomların da göz ardı edilmemesi ve bu

konuda daha detaylı arastırmaların yapılması gerektigi

kanısına varıldı.

KAYNAKLAR

1. Dumanlı N ve Özer E (1985): Elazıg yöresinde

kekliklerde (Alectoris graeca) görülen Eimeria türleri ve

yayılısı, S.Ü. Vet. Fak. Derg., 1(1): 95-96.

2. Ergün H ve Merdivenci A (1953): Yurdumuz

Çil keklik (Perdix perdix canescens) ve Kırmızı keklik

(Alectoris graeca)’lerde ilk defa olarak buldugumuz

patojen nematodlar, Türk. Vet. Hek. Dern. Derg., 23(80-

81): 755-762.

3. Goldova M, Letkova V and Csizsmarova G

(2000): Life cycle of Eimeria procera in experimentally

infected grey patridges (Perdix perdix), Vet. Parasitol.,

90: 255-263.

4. Güçlü F (1992): Ankara civarında tavuk, hindi,

ördek ve kazlarda helmint faunası, A.Ü. Sag. Bil. Enst.,

Doktora Tezi, Ankara.

Kaya ve ark. YYÜ Vet Fak Derg, 2006, 17 (1-2):15-17

17

5. Güralp N (1982): Helmintoloji, A.Ü. Vet.

Fak.Yay, 368, Ankara.

6. He S, Susilowati VEHS, Purwati E and

Tiuria R (1990): An Estimate of Meat Production Loss

in Native Chicken in Bogor and its Surrounding Districts

due to Gastrointestinal Helminthiasis, Proceeding 5th

National Congress of Parasitology, Pandan, East Java,

June 23-25.

7. Herrera JL and Rodriguez JR (1972):

Koksidiozis in Partridges (Alectoris rufa) with special

reference to Eimeria gonzelezi and E. Kofoidi, Revista

Iberica de Parasitologia, 32(1-2): 95-113.

8. Ikeme MM (1971): Effects of different levels

of nutrition and continuing dosing of poultry with

Ascaridia galli eggs on the subsequent development of

parasite populations, Parasitology, 63: 233-250.

9. Köroglu E ve Tasan E (1995): Elazıg ve

Tunceli yörelerinde bıldırcın ve kekliklerde bulunan

Eimeria (Protozoo, Eimeridae) türleri ve bunların yayılısı,

Tr. J. Vet. Anim. Sci., 19:187-191.

10. Kurtdede A (2002): Kafes Kuslarının

Muayenesi ve Hastalıkları, Azim Matbaası, Ankara.

11. Kurtpınar H (1959): Tavukların baslıca

parazit ve paraziter hastalıkları, Isık Mat. Gaz. Kag. Ltd.

Sti. Mat., Ankara.

12. Kurtpınar H, Ergün H ve Merdivenci A

(1954): Yurdumuz Çil keklik (Perdix perdix canescens)

ve Kırmızı keklik (Alectoris graeca)’lerde buldugumuz

nematot ve cestodlar, Türk. Vet. Hek. Dern. Derg., 24:

1376-1384.

13. Levine ND (1985): Veterinary Protozoology,

5th Ed., Iowa State University Press, Iowa.

14. Millan J, Gortazar C and Villafuerte R

(2002): Marked differences in the Nematode fauna

between wild and farmed Red-Legged Partridges

(Alectoris rufa). European Association of zoo-and

Wildlife Veterinarians (EAZWV) 4 Scientific meeting,

combined with the annual meeting of the European

Wildlife Disease Association (EWDA), May 2-12, 2002,

Heidelberg, Germany.

15. Oytun HS (1961): Genel Parazitoloji ve

Helmintoloji, Üçüncü baskı, Ankara Ege Matbaası,

Ankara.

16. Permin A, Bisgaard M, Frandsen F,

Pearman M, Nansen P and Kold J (1999): The

prevalence of gastrointestinal helminths in different

poultry production sistems, Br. Poultr. Sci., 40: 439-443.

17. Reid WM and Carmon JL (1958): Effects of

numbers of Ascaridia galli in depressing weight gains in

chicks, J. Parasitol., 44: 183-186.

18. Soulsby EJL (1982): Helmiths, Arthropods

and Protozoa of Domesticated Animals, 7th Ed., Bailliere

Tindall, London.

19. Sanlı Y ve Kaya S (1994): Veteriner

Farmakoloji ve _laçla Sagaltım Seçenekleri, 2. Baskı,

Medisan Yayınevi, Ankara.

20. Tolgay N (1964): Bıldırcın (Colinus

virginianus) ve keklik (Perdix perdix)’lerde görülen

helmintler üzerine arastırmalar, A.Ü. Vet. Fak. Derg.,

11(1-2): 63-73.

21. Tolgay N, Hwang JC and Wehr EE (1960):

Helmith parasites from the Chukar Partridge, Alectoris

graeca, of Turkey with notes on their life histories,

pathogenicity and control, A.Ü. Vet. Fak. Derg., 6(3-4):

184-206.

22. Zaprianov M (1976): Coccidia and

koksidiozis in the Rock Partridge, Alectoris graeca

crpriates. 1. coccidian species, systematics and

morphological characteristics and the seasonal and agerelated

dinamics, Vet. Med. Nauki., 13(5): 78-83.

Gelen Aramalar:

kekliklerde askaridiozis ve koksidiozis ilackırmızıkeklik sürüsüege vet deri muayenesikanatlı helmintkeklik besiciliğikeklik nasil tedavi edilirkekliklerdeki paraziter hastalıklarveterinerlik keklik besiciliği